Podstawowe informacje
Przegorzan (Echinops L.) należy do rodziny astrowatych. Obejmuje około 70 gatunków występujących w Europie, Azji i północnej Afryce. W Polsce najbardziej znany jest przegorzan pospolity (Echinops ritro) oraz dwie odmiany miododajne – przegorzan kulisty (Echinops sphaerocephalus) i przegorzan węgierski (Echinops exaltatus). Okres kwitnienia przegorzanu rozpoczyna się w lipcu a kończy początkiem września. Jako pierwszy z wyżej wymienionych odmian kwitnienie rozpoczyna przegorzan kulisty. Jest to jedna z roślin, która powinna znaleźć się w otoczeniu pasieki ze względu na wysoką wydajność miodową. Średnio z 10 kwiatów przegorzanu wydzielanych jest około 47 mg cukru.
Uprawa oraz pielęgnacja
Uprawa oraz pielęgnacja przegorzanu nie są wymagające. Roślina nie ma większych wymagań glebowych. Jedyną preferencją przegorzanu są gleby, które zawierają wapń. Można go obsiewać na terenach nieużytkowych, zasobnych w piaski lub żwiry. Nie zaleca się uprawy przegorzanu na terenach podmokłych czy bagnach. Potwierdzeniem niewielkich wymagań glebowych przegorzanu są badania wykonywane w latach 2009 – 2011 przez Klimonta et al., 2013. W wyżej wymienionych analizach przegorzan został zastosowany jako jedna z roślin pożytecznych obsiana na terenach rekultywacyjnych po wydobyciu siarki.
Nasiona przegorzanu wysiewamy na wiosnę lub późnym latem we wcześniej przygotowanym rozsadniku. Ziemię pod wysiew przegorzanu należy wcześniej odchwaszczyć. Nasiona dobę przed sadzeniem należy namoczyć, następnie lekko przesuszyć i wymieszać z piaskiem. Tak przygotowany przegorzan siejemy w rowki starając się, aby nasiona nie stykały się ze sobą (dzięki temu uzyskamy lepszy system korzeniowy). Możliwe jest również bezpośrednie sianie przegorzanu do gruntu, ale wiążę się to z częstszym odchwaszczaniem i podlewaniem. Podczas sadzenia należy pamiętać o zachowaniu odległości około 50-60 cm od kolejnych rzędów przegorzanu. Odległość ta pozwoli na dobre rozwinięcie się rośliny oraz jej systemu korzeniowego.
Na stanowiskach, które zapewniają dobre nasłonecznienie przegorzan może dawać intensywny samowysiew. Skutkiem tego działania przegorzan może stać się rośliną ekspansywną.
Po przekwitnięciu można ściąć kwiaty, co może pobudzić roślinę do wydania nowych pędów. Działanie to umożliwi ponowne zakwitnięcie na jesień.
Właściwości i zastosowanie
Jak zostało wcześniej wspomniane, przegorzan jest rośliną wybitnie miododajną. Jego uprawa pozwala na nieprzerwane korzystanie z pożytków roślinnych, ze względu na okres kwitnienia. Przegorzan można siać na mało żyznych i zasobnych glebach. Wykorzystuje się go do obsadzania terenów rekultywacyjnych po wyrobiskach górniczych. Obsiewanie nieużytków niesie pozytywny skutek nie tylko dla pszczół, ale pozwala również zagospodarować odłogi.
Roślina ma szerokie zastosowanie we florystyce. Stosuję się ją jako element do suchych bukietów oraz kwiatów ciętych. Przegorzan często pojawia się jako jeden z elementów ozdobnych w kompozycjach rabatowych.
Jest to również roślina zaliczana do leczniczych. Wytwarzany jest miód przegorzanowy, który ma właściwości przeciwzapalne. Owoce przegorzanu zawierają echinopsynę, która stosowana jest do pobudzania rdzenia kręgowego oraz ciśnienia krwi. Napar z przegorzanu ma lecznicze działanie w przypadłościach związanych z zanikiem mięśni oraz niedowładami. Wywar z rośliny przyczynia się również do opóźnienia rozwoju stwardnienia rozsianego.
Bibliografia
- Pszczelarstwo 2005/12
- Pszczelarstwo 2004/08
- Klimont, K., Bulińska-Radomska, Z. & Górka, J., 2013. Możliwość wykorzystania wybranych roślin miododajnych do rekultywacji terenów po eksploatacji siarki. Polish Journal of Agronomy, 12: 17–25. https://www.iung.pl/PJA/wydane/12/PJA12_3.pdf [19.02.2022]